Nhà có vong thì nên làm gì?

Tác giả: Thầy Hiếu Đức

Chẳng cần sợ hãi gì và chẳng cần làm gì với tâm sợ hãi. Bởi nếu nhân duyên đã khiến mình phải ở căn nhà ấy, bước vào vùng đất ấy, gặp một chúng sinh khuất mặt nào đó, thì cuộc gặp này hẳn không đứng ngoài nhân quả. 

Trong cõi hữu hình, người ta gặp nhau bằng hình hài, lời nói và tên tuổi. Trong cõi vô hình, chúng sinh gặp nhau bằng nghiệp cảm. Không cần nhìn thấy nhau, nhưng duyên đã chạm thì vẫn có thể cảm; không cần nhớ từng quen nhau ở đâu, nhưng một món nợ, một lời nguyện, một niềm thương hay một chấp niệm chưa tan vẫn có thể đưa đôi bên trở lại cùng một nơi. Là như vầy, phải hiểu thấu triệt như vầy trước khi trấn hay chuyển gì

Người đời quen gọi là “vong”, nhưng chữ ấy chỉ là một cách gọi tạm. Theo Đạo, không có một linh hồn bất biến đứng mãi ngoài sinh tử luân hồi. Chỉ có một dòng nghiệp thức tiếp nối, mang theo những gì chưa buông, chưa trả, chưa hiểu và chưa thể rời. Có chúng sinh rời thân rất nhanh, thuận theo nghiệp mà thọ sinh. Có chúng sinh vì ra đi đột ngột, vì quyến luyến người thân, vì chấp vào nhà cửa, tài sản, mồ mả hoặc vì chưa nhận ra mình đã mất thân nên thần thức vẫn quanh quẩn nơi cũ.

Căn nhà đối với người sống là nơi cư trú. Nhưng đối với một chúng sinh còn chấp niệm, đó có thể là cả thế giới cuối cùng mà họ biết. Người sống có giấy tờ để chứng minh quyền sở hữu; người khuất chỉ còn ký ức để giữ lấy nơi mình từng thuộc về. Hai bên cùng nhận đó là “nhà của mình”, nhưng một bên dựa vào pháp lý, một bên dựa vào chấp niệm. Từ đó mới sinh ra va chạm giữa hai cõi.

Tuy nhiên, không phải ai bước vào căn nhà ấy cũng gặp. Có người ở mười năm chẳng thấy gì; có người chỉ ngủ một đêm đã mộng mị, cảm lạnh, nghe gọi hoặc nhìn thấy những bóng hình không rõ. Đó chưa chắc vì người ấy “yếu vía” hay " mạnh vía" gì đâu. Nhiều khi chính vì nghiệp cảm tương thông. Cùng một tiếng chuông nhưng chỉ vật có cùng độ cảm mới ngân theo. Giữa người sống và người khuất cũng vậy: có thể là duyên cũ, có thể là cùng một nỗi đau, cũng có thể chỉ vì tâm người sống đang mở đúng vào chỗ mà người khuất có thể nương tới.

Bởi vậy, khi nghe nói nhà có vong, người hiểu Đạo không vội hỏi: Vong ấy dữ hay lành? mà phải hỏi: “Duyên gì khiến hai bên gặp nhau?”. Lập 1 quẻ Kinh Dịch thấy được điều đấy thì thuận duyên mà ứng xử 

Nếu là thiện duyên, họ có thể chỉ muốn báo mộng, nhờ một nén hương hoặc mong người sống tạo phước hồi hướng. Nếu là ái duyên, họ có thể quyến luyến một người trong nhà, muốn được gần, được nhớ, được thờ phụng. Nếu là oán duyên, sự hiện diện ấy có thể làm con người bất an, gia đạo bất hòa, liên tục sinh những giấc mộng nặng nề. Nhưng dù thuộc duyên nào, nguyên tắc vẫn là: có từ bi nhưng phải có ranh giới; có kính trọng nhưng không được mời gọi; có hồi hướng nhưng không được nuôi dưỡng sự lệ thuộc giữa âm và dương.

Âm có đường của âm, dương có phận của dương. Người khuất nếu còn lưu luyến cõi sống thì điều cần nhất không phải là được giữ lại, mà là được nhắc cho nhớ rằng thân cũ đã bỏ, nhà cũ không còn, người cũ cũng phải tiếp tục sống. Thương một chúng sinh không phải giữ họ quanh quẩn bên mình. Thương là giúp họ buông chấp để đi tiếp. Vì vậy, đừng tò mò hỏi tên tuổi, nguyên nhân họ vong thân hay cố thiết lập sự giao tiếp. Càng gọi, họ càng có chỗ để bám và càng sợ, tâm mình càng trở thành cánh cửa chiêu cảm họ; càng cầu xin họ ban tài, giữ của, báo mộng, sự dây dưa giữa hai cõi càng sâu mà sinh ra nghiệp lực. Một mối duyên âm ban đầu có thể chỉ là thoáng qua, nhưng chính lòng tham và sự hiếu kỳ của người sống lại biến nó thành một sự ràng buộc.

Cũng đừng vội dùng bùa chú để trấn áp. Đạo lực chân chính không nằm ở tiếng quát lớn, pháp khí nhiều hay đàn lễ đắt tiền, và nên nhớ nếu dùng sân hận đối trị sân hận, chỉ là lấy nghiệp mới đè lên nghiệp cũ. Có thể nhất thời yên tiếng, nhưng gốc chấp chưa tan, oan kết chưa hóa. Người thầy chân chính không lấy sự sợ hãi của gia chủ để chứng minh quyền năng của mình, càng không biến một chúng sinh khốn khổ thành “tà ma” để đánh đuổi.

Việc cần làm là trang nghiêm lại không gian, lập tâm cáo bạch và tạo một phần thiện nghiệp để hồi hướng. Có thể thắp hương, tụng kinh, niệm Phật hoặc cầu nguyện theo pháp môn mình tin tưởng, rồi thành tâm nói rõ:

“Nay chúng tôi có nhân duyên cư trú tại nơi này. Nếu nơi đây còn có chúng sinh khuất mặt, dù có duyên hay có oán, xin đừng làm kinh động lẫn nhau. Chúng tôi không xua đuổi, cũng không mời gọi lưu lại. Xin nương nhờ công đức thiện lành mà hồi hướng chư vị buông những điều còn chấp, hóa những điều còn oán, theo nghiệp lành mà đi về nơi tương ứng.”

Hồi hướng không có nghĩa người sống có thể xóa nghiệp thay cho người chết. Nghiệp của ai, người ấy vẫn phải nhận. Nhưng một việc thiện được làm bằng tâm chân thành có thể trở thành trợ duyên, giống như người đang đi trong đêm không thể nhờ ai bước hộ, nhưng vẫn có thể nhờ một ngọn đèn mà nhận ra lối đi.

Nếu giữa đôi bên thật sự có oan nghiệp, cũng không cần hỏi đời nào, kiếp nào. Biết quá nhiều chuyện cũ chưa chắc đã giải được nghiệp cũ. Chỉ cần ngay trong hiện tại, mình không gieo thêm sợ hãi, sân hận và tham cầu. Nhân cũ gặp duyên mới mà không được tiếp sức thì quả cũng dần suy. Oán đến mà ta không trả bằng oán, ấy là chỗ một vòng nhân quả bắt đầu khép lại.

Cho nên, nhà có vong chưa chắc là tai họa. Đôi khi đó chỉ là một cuộc gặp giữa hai chúng sinh: một người còn thân nhưng chưa hiểu hết sự sống, một người đã mất thân nhưng chưa hiểu hết sự chết. Người sống nhờ cuộc gặp ấy mà biết kính sợ nhân quả; người khuất nhờ lòng từ của người sống mà có thêm một duyên để buông.

Có duyên thì gặp, có nợ thì trả, có oán thì hóa giải và có thương cũng phải biết buông. Không trấn áp bằng sân, không mời gọi bằng tham, không chạy theo bằng sợ. Chỉ lấy giới hạnh làm ranh giới, lấy định lực giữ tâm, lấy tuệ tri soi đường và lấy lòng từ hồi hướng.

Ấy mới là cách người có Đạo ứng xử với cõi vô hình.

Thưa anh chị vầy

Lành thay

Thiên Đạo và thiên tính

Tác giả: Thầy Hiếu Đức

 Thầy Tử Vi mà chỉ chăm chăm khuyên người ta sống đạo đức, nhiều khi lại đang đi nghịch thiên đạo.

Nói câu này chắc chắn sẽ có người phản đối và la tôi. Chẳng lẽ xem mệnh lại không khuyên người hướng thiện rồi đã đọc Liễu Phàm Tứ Huấn chưa v...v... ? Chẳng lẽ thấy người tham mà không khuyên bớt tham, thấy người nóng mà không khuyên bớt nóng, thấy người cố chấp mà không khuyên biết buông? Nhiều người chắc còn đem cả lời Phật dạy ra để tranh luận

Nhưng thưa là ý tôi không phải thế. Vấn đề nằm ở chỗ: nếu người xem mệnh lấy một hình mẫu đạo đức có sẵn trong đầu mình rồi đem tất cả mọi người sửa cho giống hình mẫu ấy, thì lúc đó cái được gọi là “khuyên thiện” rất dễ trở thành lấy **nhân ý thay thiên ý**, lấy quan niệm riêng của mình cưỡng vào thiên tính - thiên tư của người khác.

Như Lai cũng phải đúng và đủ duyên mới chỉ đúng người. Nên đó mới là chỗ cần suy nghĩ anh chị à.

Hoàng Đế Âm Phù Kinh mở đầu không nói thiện, không nói ác, cũng không bảo con người phải trở thành một kiểu người nào. Kinh chỉ nói:

Quan thiên chi đạo, chấp thiên chi hành, tận hĩ.

Nghĩa là quan sát đạo của Trời, nắm lấy sự vận hành của Trời, vậy là đủ. Chữ quan ở đây rất quan trọng. Trước khi sửa, phải thấy. Trước khi phán xét, phải hiểu. Tước khi hỏi một người nên trở thành ai, phải nhìn cho rõ : Trời đã đặt trong người ấy cái gì, cái gì đang vận hành, nó sinh từ đâu, nó sẽ đi về đâu và khi nào nó chuyển từ sinh sang sát.....

Một lá số, nếu thực sự có giá trị, không phải là bản danh sách những tính tốt để khen và những tính xấu để sửa. Nó phải cho ta thấy cấu trúc thiên tính của một con người: cách họ tiếp nhận thế giới, cách dục vọng phát sinh, nơi họ mạnh, nơi họ dễ đi quá cực, thứ gì làm họ thành tựu và cũng chính thứ ấy có thể khiến họ thất bại.....

Bởi Âm Phù Kinh nhìn vạn vật không bằng cái nhìn tĩnh. Nó nhìn bằng CƠ. Cho nên ngay sau câu “Quan thiên chi đạo”, kinh nói:

“Thiên hữu ngũ tặc, kiến chi giả xương " hay Trời có năm tặc, thấy được thì thịnh. Lại nói “Ngũ tặc tại tâm, thi hành ư thiên. Năm tặc ở trong tâm, mà thi hành ở trời.

Chỗ sâu nằm ở chữ tặc. Các chú giải cổ thường liên hệ ngũ tặc với ngũ hành. Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ vốn chính là khí làm nên sự sinh thành của vạn vật; nhưng cũng chính năm khí ấy tương khắc, tương đoạt, làm cho vạn vật suy, biến và diệt. Vì vậy có chú giải nói đại ý: dùng không khéo thì thành tặc; nhận ra được cơ chế chế hóa của nó thì lại thành phúc.

Vậy mới thấy tư tưởng của Âm Phù Kinh khác hẳn lối chia đời sống thành hai cái hộp: một bên tốt, một bên xấu. Cùng một thứ khí, thuận cơ thì sinh, nghịch cơ thì sát. Cùng một thiên tính, đúng thời đúng chỗ thì thành năng lực; đi quá độ thì thành tai họa.

Người vừa chào đời là thọ bẩm ngũ hành, thông qua tử vi/ bát tự mà đọc khí, cho nên cái mà người xem mệnh phải nhìn không phải trước hết là ĐỨC TÍNH mà là CƠ TÍNH

Không chỉ hỏi: Người này có tính gì?  Mà phải hỏi: Cái tính này vận hành theo cơ chế nào, mô thức nào  Đến mức nào thì nó thành? Đến mức nào thì nó phản? Trong hoàn cảnh nào nó cứu người ấy? Trong hoàn cảnh nào chính nó làm hại người ấy?”

Đó là lý do tôi cho rằng rất nhiều cái gọi là “tính xấu” chưa chắc cần bị tiêu diệt. Nó có thể chỉ là một thiên tính chưa được hiểu, chưa được đặt đúng chỗ hoặc chưa trưởng thành. Một thứ khí mạnh khi còn vô thức thường biểu hiện rất thô. Nhưng chính khí ấy, sau nhiều năm trải nghiệm, thất bại, phản tỉnh và tự hiểu mình, có thể trở thành một năng lực rất lớn.

Bởi vậy, trưởng thành không nhất thiết là biến mình thành một người hoàn toàn khác. Trưởng thành nhiều khi chỉ là cùng một thiên tính ấy nhưng cách sử dụng đã khác. Từ bản năng sang ý thức, từ phản ứng sang lựa chọn, từ quá cực trở về đúng độ, từ bị thiên tính sai khiến sang biết vận dụng thiên tính.

Đó mới là “kiến chi giả xương” thấy được nó thì mới có khả năng dùng nó. 

Thầy Tử Vi xem mệnh, mà vừa cầm lá số lên bảo đứa trẻ này sẽ hư, anh kia sẽ phá, cô nọ sẽ 2 lần đò, tôi bảo vạn lần là tiền nhân học đạo từ xưa đến nay không ai " vội " như thế....

Nhưng, tôi còn muốn nói cái khó hơn nữa nằm ở chiều ngược lại. Nếu tính xấu chưa chắc hoàn toàn xấu, thì tính tốt cũng chưa chắc vĩnh viễn là tốt.

Âm Phù Kinh nói một câu cực kỳ hay: “Thiên sinh thiên sát, đạo chi lý dã. Trời sinh, Trời sát, đó là lý của Đạo. Sinh và sát không phải hai thế lực đứng ở hai đầu để đánh nhau. Sát nằm ngay trong sinh và Sinh cũng ẩn ngay trong sát.

Vì thế kinh lại nói: “Sinh giả tử chi căn, tử giả sinh chi căn. Ân sinh ư hại, hại sinh ư ân.” Cái thành và hoại gốc rễ từ nhau, Ân có thể sinh từ hại, mà hại cũng có thể sinh từ ân. Đây mới chính là chỗ người học mệnh phải cực kỳ tỉnh táo. Một phẩm chất hôm nay đang giúp ta sống rất tốt có thể chính là nơi tai họa ngày mai phát sinh. Không phải vì phẩm chất ấy vốn xấu. Mà bởi bất kỳ cái gì khi bị đóng cứng thành bản ngã, được bảo vệ quá mức, được đẩy quá giới hạn của nó, đều có khả năng phản chuyển.

Cái ta gọi là “tôi tốt” cũng vậy. Ban đầu chỉ là một phẩm chất. Sau đó ta nhận nó làm căn cước. Rồi từ căn cước sinh ra nhu cầu bảo vệ. Tôi phải là người tử tế, tôi phải là người chính trực, tôi phải là người có tình có nghĩa, tôi phải là người đúng. Đến đây, cái tốt bắt đầu có nguy cơ biến chất.

Bởi từ lúc ấy, điều ta bảo vệ không còn là thiện nữa. Ta đang bảo vệ hình ảnh của chính mình về cái thiện. Và con người có thể làm những chuyện rất dữ để bảo vệ hình ảnh mình là người hiền. Có thể vô tình làm tổn thương người khác để bảo vệ hình ảnh mình là người chính trực. Có thể cố chấp đến cùng để chứng minh mình sống có nguyên tắc. Có thể không bao giờ nhận lỗi bởi vì nhận lỗi đồng nghĩa với việc cái bản ngã “tôi là người đúng” bị lung lay.

Đó là lý do một cái tốt nếu không tiếp tục trưởng thành thì cũng có thể quay trở lại thành cái xấu. Không phải thiện biến thành ác một cách thần bí. Mà vì **sinh đến cực thì sát cơ đã bắt đầu nảy sinh từ bên trong chính cái sinh ấy**. Đây chính là cái nhìn rất đặc biệt của Âm Phù Kinh.

Nó không hỏi một vật được gọi là gì. Nó hỏi **cơ của vật đang chuyển về đâu**. Bởi thế kinh mới viết: “Tâm sinh ư vật, tử ư vật, cơ tại mục.” Tâm sinh bởi vật, cũng tan ra bởi vật; cái cơ nằm ở chỗ thấy. Thấy, vì vậy, quan trọng hơn phán xét.

Người chưa thấy mình thì thường sống theo tên gọi. Tôi là người thế này, Tính tôi vốn thế , Tôi trước giờ luôn sống như vậy.” Người bắt đầu thấy mình thì không còn quan tâm nhiều đến cái tên. Họ bắt đầu quan sát chuyển động.

Cơn giận này từ đâu đến? Sự tử tế này có thật sự vì người kia hay đang bảo vệ nhu cầu được công nhận của mình? Cái gọi là nguyên tắc này đang giữ mình khỏi sai hay đang giúp mình tránh phải thừa nhận rằng mình đã sai? Lòng hy sinh này thật sự tự nguyện hay phía sau đã bắt đầu hình thành một món nợ?

Đó chính là học nhìn **cơ**. Và đây cũng là chỗ mà việc xem Tử Vi có thể trở thành một phương tiện rất sâu để hiểu người. 

Cho nên một người thầy giỏi không cố biến mọi người thành hiền lành. Cũng không cố biến mọi người thành buông bỏ. Có người phải học tiến. Có người phải học lui. Có người phải học tranh và người học dừng. Có người cả đời bị dạy phải nhường, đến lúc trưởng thành lại phải học cách nói “không”. Có người cả đời chỉ biết giành, đến lúc trưởng thành lại phải học cách không cần thắng.

Không có một đơn thuốc đạo đức dùng chung cho mọi thiên tính. Bởi *thuận thiên không phải thuận theo một tiêu chuẩn đạo đức cố định, mà là thuận theo cái CƠ khiến sự sống được đặt về đúng vị trí của nó.

Nhưng cần phân biệt rất rõ một điều khác. Hiểu thiên tính không có nghĩa là dung túng bản năng. Nói “tôi trời sinh như vậy” rồi mặc nhiên cho mình quyền làm tổn thương người khác thì không phải thuận thiên. Đó chỉ là dùng chữ “mệnh” để hợp thức hóa sự thiếu trưởng thành.

“Tính hữu xảo chuyết, khả dĩ phục tàng… tri chi tu luyện, vị chi thánh nhân.”** Tính có khéo có vụng, nhưng có thể chế phục, ẩn tàng; biết được rồi tu luyện, ấy gọi là Thánh nhân.

Biết mệnh rồi mới luyện mệnh, không biết thì chỉ đàn áp. Đàn áp không phải trưởng thành. Một người vốn nóng bị ép phải hiền có thể chỉ biến thành một người nóng nhưng biết giấu. Một người ham muốn quyền lực bị dạy phải khiêm nhường có thể chỉ học được cách dùng dáng vẻ khiêm nhường để tìm quyền lực tinh vi hơn. Một người nhiều dục vọng bị dạy rằng dục vọng là xấu có khi không bớt dục, mà chỉ học cách tự kết tội mình.

Cho nên sửa tính mà không hiểu căn nguyên đôi khi chỉ thay hình thức, không chuyển được cơ.

Tu luyện thật sự phải bắt đầu từ thấy.

Thấy thiên tính, thấy dục vọng và thấy cái giá phải trả nếu cứ đi theo quán tính cũ. Rồi từ đó làm cho cùng một dòng năng lượng ấy đổi cách vận hành.

Bởi vậy tôi càng ngày càng thấy rằng một người xem Tử Vi không nên tự xem mình là quan tòa đạo đức mà chắc gì thầy Tử Vi đã sống đủ đạo đức để thực hiểu nó ??

Nước không tốt cũng không xấu. Nhưng nước đi sai thế thì thành lũ. Nước được dẫn đúng thế thì nuôi cả cánh đồng. Thiên tính con người cũng vậy.

“Tự nhiên chi đạo tĩnh, cố thiên địa vạn vật sinh. Thiên địa chi đạo tẩm, cố âm dương thắng. Âm dương tương thôi, nhi biến hóa thuận hĩ.”

Đạo tự nhiên vốn tĩnh; âm dương tương thôi, nhờ vậy biến hóa được thuận. “Thuận” ở đây không phải mọi chuyện đều dễ dàng, càng không phải thích gì làm nấy. Thuận là không cưỡng lại quy luật của sự chuyển hóa.  Biết trong sở trường đã xuất hiện mầm của sở đoản. Biết cái từng cứu mình ngày trước có thể đang trở thành thứ giam mình hôm nay.

Và có lẽ đó mới là ý nghĩa sâu nhất của chuyện hiểu mệnh

Hiểu mệnh không phải để nói: “Tôi sinh ra như vậy nên tôi không thay đổi được.” Cũng không phải để nói: “Cái này xấu, phải diệt nó đi.”

Mà là nhận ra: Ta được trao cho một thiên tính, nhưng ta không bắt buộc phải sống mãi ở tầng thấp nhất của thiên tính ấy. 

Mệnh cho ta chất liệu, đời cho ta hoàn cảnh, va chạm cho ta bài học. Còn trưởng thành là việc của chính ta.

Người thầy Tử Vi vì thế không nên tìm cách biến thiên tính thành đạo đức. Mà phải giúp một người thấy được đạo nằm ngay trong thiên tính của họ.

Tôi mong anh chị luôn hiểu rằng điều quan trọng không phải hôm nay ta gọi mình là thiện hay ác. Điều quan trọng là: cái đang vận hành trong ta, nếu tiếp tục đi theo hướng này, cuối cùng sẽ sinh ra điều gì?* Đó là câu hỏi của “cơ”. Mà thấy được cơ, có lẽ mới bắt đầu hiểu được câu đầu tiên của Âm Phù Kinh:

**“Quan thiên chi đạo, chấp thiên chi hành, tận hĩ.”**

Không lấy cái tôi để sửa Trời. Không lấy đạo đức của mình để ép thiên tính của người khác. Thấy thiên tính. Hiểu sinh sát. Biết thuận nghịch.

Ấy mới là xem mệnh để thuận Thiên đạo.

Lành thay

Thưa vậy 

Quả hay Hạt

Tác giả: Thầy Hiếu Đức

Nếu của cải cũng có sinh mệnh, vậy điều gì khiến một cơ nghiệp sống được trăm năm, còn một cơ nghiệp khác chỉ hưng thịnh đôi ba mùa rồi lụi tàn?”

Tôi kể tiếp anh chị về người đàn ông thời Tống đó, lúc ấy vị khách phương xa kia chỉ nhặt một quả chín vừa rơi dưới gốc cây rồi hỏi: Ông thấy điều gì quý nhất trong quả này?

Chủ nhà kia cười: Là phần thịt ngọt.

Vị khách lại bổ đôi quả. Lấy hạt đặt vào lòng bàn tay rồi nói: Người đói quý phần thịt, người trồng cây quý phần hạt. Thịt quả nuôi một bữa. Hạt giống nuôi nhiều mùa.

Người đời phần nhiều nhìn của cải như phần thịt của quả. Kiếm được thì mừng, mất đi thì tiếc, lời nhiều thì gọi là thịnh, lỗ một lần thì gọi là suy. Nhưng trời đất chưa từng tạo ra quả chỉ để người ta ăn. Quả sinh ra là để mang hạt. Thịt quả chỉ là cái duyên khiến chim muông tìm đến, khiến hạt được đem đi khắp nơi mà nảy thành cây mới. Nếu quả chỉ còn phần thịt mà không còn hạt, dù ngọt đến đâu, giống ấy cũng dừng lại ở đời này.

Của cải cũng như vầy

Một khoản lợi nhuận chỉ để tiêu dùng, khoe khoang hay cất giữ thì cũng giống như ăn hết phần quả mà quên giữ hạt. Nó nuôi sự sung túc của hôm nay, nhưng chưa chắc nuôi được ngày mai. Cho nên người gây dựng cơ nghiệp không chỉ hỏi:

“Năm nay chốt lời bao nhiêu?” Mà còn phải thấy  “Trong khoản lời ấy, hạt giống của mùa sau nằm ở đâu?”

Có khi hạt ấy là một người trẻ được đào tạo, một nghề mới trong hệ sinh thái đang được cập nhật, có khi là chữ tín mà bao năm mới gây dựng được củng cố, một mối nhân duyên lành, là tri thức, là kinh nghiệm, là một cách làm mà người khác chưa có. Đó đều là những hạt giống của cơ nghiệp.

Không phải hạt nào cũng mọc ngay. Nhưng thiếu hạt, chẳng có mùa nào tiếp theo.

Sau vườn, có cây đang sai quả, cây chỉ toàn lá, cây vừa bị chặt mất một cành lớn.

Người chủ nói: Cây kia tốt nhất, vì nhiều quả nhất.

“Chưa chắc.” Rồi vị khách chỉ sang một cây khác quả không nhiều bằng. Nhưng dưới tán đã có mấy cây non vừa nhú lên. Khách cười: “Cây ấy không chỉ nuôi quả. Nó còn đang nuôi cả khu rừng.”

Người ta thường xây cơ nghiệp như chăm một cây ăn quả. Mọi sức lực đều dồn vào mùa này. Quả phải thật nhiều, to, ngọt. Nhưng người thuận Đạo lại chăm như gây một cánh rừng. Có cây lớn, cây nhỏ, cây mới mọc, cây sắp già, cây che gió, cây giữ nước, cây làm đất màu hơn.

Trong rừng, không cây nào mang cả khu rừng trên vai. Nhưng cả khu rừng lại nuôi từng cái cây. Cơ nghiệp cũng nên như vậy. Một việc sinh tiền, việc giữ uy tín, việc đào tạo người, việc mở đường, việc dự phòng khi thời thế thay đổi, mỗi việc có phận của mình.

Không tranh việc của nhau & không kéo nhau cùng chết. Cũng không cùng già đi trong một mùa. Ấy mới là thế sinh.

Đạo Trời chưa từng hứa với ai rằng sẽ mãi được mùa. Có năm mưa thuận, năm hạn hán? năm sâu bệnh. Nếu người chỉ biết sống nhờ một mùa quả, gặp năm mất mùa thì đành bó tay. Nhưng người còn giữ được hạt giống, đất tốt và người biết trồng cây, thì mùa xuân sau vẫn còn có thể bắt đầu. Cho nên điều quý nhất của một cơ nghiệp không phải là chưa từng mất. Mà là sau mỗi lần mất, nó vẫn còn khả năng sinh lại . Không phải chưa từng thua. Mà là sau mỗi lần thua, nó vẫn còn hạt giống để gây lại từ đầu.

Đến đây người chủ mới hỏi:

Vậy rốt cuộc nên giữ quả hay giữ hạt?

Khách mỉm cười.

Ăn quả để nuôi người. Giữ hạt để nuôi đời. Kẻ chỉ giữ hạt mà không dám gieo, hạt cũng sẽ mục. Kẻ chỉ ăn quả mà quên giữ hạt, mùa sau sẽ chẳng còn gì để hái. Thuận Đạo không phải giữ tất cả, phần nào nên hưởng, phần nào nên gieo cứ thế mà thuận tính. 

Ngoài hiên, gió nhẹ đưa một quả chín rơi xuống đất. Quả vỡ, hạt lặng lẽ nằm trong lòng đất, người đời nhìn thấy một quả đã mất, đất trời lại nhìn thấy một khu rừng đang bắt đầu.

Thưa vậy....

-----

Đời người ai cũng có hạn này, hạn nọ. Tôi hầu vài câu chuyện xưa, chỉ mong anh chị hiểu rằng điều đáng giữ nhất không hẳn là của cải, mà là cái Đạo khiến của cải còn biết sinh, biết dưỡng và biết trở về.

Nếu đời mình không sinh nhiều của cải, thì vẫn có thể sinh bằng cách giáo dục con cái nên người, gieo thêm phúc đức cho đời sau, hoặc học cách chế ngự lòng tham, cơn sân và nỗi ám ảnh phải thắng bằng được một ván cược nào đó với số mệnh.

Tôi không giỏi về kinh tế, chỉ nương vào sách xưa mà gửi đôi lời. Nhưng trong những con chữ ấy có lòng thành của tôi nhắn gởi. Mong anh chị đọc xong, lòng được an thêm một chút.

Lành thay. 

~ Thầy Hiếu Đức