Tác giả: Thầy Hiếu Đức
Nếu của cải cũng có sinh mệnh, vậy điều gì khiến một cơ nghiệp sống được trăm năm, còn một cơ nghiệp khác chỉ hưng thịnh đôi ba mùa rồi lụi tàn?”
Tôi kể tiếp anh chị về người đàn ông thời Tống đó, lúc ấy vị khách phương xa kia chỉ nhặt một quả chín vừa rơi dưới gốc cây rồi hỏi: Ông thấy điều gì quý nhất trong quả này?
Chủ nhà kia cười: Là phần thịt ngọt.
Vị khách lại bổ đôi quả. Lấy hạt đặt vào lòng bàn tay rồi nói: Người đói quý phần thịt, người trồng cây quý phần hạt. Thịt quả nuôi một bữa. Hạt giống nuôi nhiều mùa.
Người đời phần nhiều nhìn của cải như phần thịt của quả. Kiếm được thì mừng, mất đi thì tiếc, lời nhiều thì gọi là thịnh, lỗ một lần thì gọi là suy. Nhưng trời đất chưa từng tạo ra quả chỉ để người ta ăn. Quả sinh ra là để mang hạt. Thịt quả chỉ là cái duyên khiến chim muông tìm đến, khiến hạt được đem đi khắp nơi mà nảy thành cây mới. Nếu quả chỉ còn phần thịt mà không còn hạt, dù ngọt đến đâu, giống ấy cũng dừng lại ở đời này.
Của cải cũng như vầy
Một khoản lợi nhuận chỉ để tiêu dùng, khoe khoang hay cất giữ thì cũng giống như ăn hết phần quả mà quên giữ hạt. Nó nuôi sự sung túc của hôm nay, nhưng chưa chắc nuôi được ngày mai. Cho nên người gây dựng cơ nghiệp không chỉ hỏi:
“Năm nay chốt lời bao nhiêu?” Mà còn phải thấy “Trong khoản lời ấy, hạt giống của mùa sau nằm ở đâu?”
Có khi hạt ấy là một người trẻ được đào tạo, một nghề mới trong hệ sinh thái đang được cập nhật, có khi là chữ tín mà bao năm mới gây dựng được củng cố, một mối nhân duyên lành, là tri thức, là kinh nghiệm, là một cách làm mà người khác chưa có. Đó đều là những hạt giống của cơ nghiệp.
Không phải hạt nào cũng mọc ngay. Nhưng thiếu hạt, chẳng có mùa nào tiếp theo.
Sau vườn, có cây đang sai quả, cây chỉ toàn lá, cây vừa bị chặt mất một cành lớn.
Người chủ nói: Cây kia tốt nhất, vì nhiều quả nhất.
“Chưa chắc.” Rồi vị khách chỉ sang một cây khác quả không nhiều bằng. Nhưng dưới tán đã có mấy cây non vừa nhú lên. Khách cười: “Cây ấy không chỉ nuôi quả. Nó còn đang nuôi cả khu rừng.”
Người ta thường xây cơ nghiệp như chăm một cây ăn quả. Mọi sức lực đều dồn vào mùa này. Quả phải thật nhiều, to, ngọt. Nhưng người thuận Đạo lại chăm như gây một cánh rừng. Có cây lớn, cây nhỏ, cây mới mọc, cây sắp già, cây che gió, cây giữ nước, cây làm đất màu hơn.
Trong rừng, không cây nào mang cả khu rừng trên vai. Nhưng cả khu rừng lại nuôi từng cái cây. Cơ nghiệp cũng nên như vậy. Một việc sinh tiền, việc giữ uy tín, việc đào tạo người, việc mở đường, việc dự phòng khi thời thế thay đổi, mỗi việc có phận của mình.
Không tranh việc của nhau & không kéo nhau cùng chết. Cũng không cùng già đi trong một mùa. Ấy mới là thế sinh.
Đạo Trời chưa từng hứa với ai rằng sẽ mãi được mùa. Có năm mưa thuận, năm hạn hán? năm sâu bệnh. Nếu người chỉ biết sống nhờ một mùa quả, gặp năm mất mùa thì đành bó tay. Nhưng người còn giữ được hạt giống, đất tốt và người biết trồng cây, thì mùa xuân sau vẫn còn có thể bắt đầu. Cho nên điều quý nhất của một cơ nghiệp không phải là chưa từng mất. Mà là sau mỗi lần mất, nó vẫn còn khả năng sinh lại . Không phải chưa từng thua. Mà là sau mỗi lần thua, nó vẫn còn hạt giống để gây lại từ đầu.
Đến đây người chủ mới hỏi:
Vậy rốt cuộc nên giữ quả hay giữ hạt?
Khách mỉm cười.
Ăn quả để nuôi người. Giữ hạt để nuôi đời. Kẻ chỉ giữ hạt mà không dám gieo, hạt cũng sẽ mục. Kẻ chỉ ăn quả mà quên giữ hạt, mùa sau sẽ chẳng còn gì để hái. Thuận Đạo không phải giữ tất cả, phần nào nên hưởng, phần nào nên gieo cứ thế mà thuận tính.
Ngoài hiên, gió nhẹ đưa một quả chín rơi xuống đất. Quả vỡ, hạt lặng lẽ nằm trong lòng đất, người đời nhìn thấy một quả đã mất, đất trời lại nhìn thấy một khu rừng đang bắt đầu.
Thưa vậy....
-----
Đời người ai cũng có hạn này, hạn nọ. Tôi hầu vài câu chuyện xưa, chỉ mong anh chị hiểu rằng điều đáng giữ nhất không hẳn là của cải, mà là cái Đạo khiến của cải còn biết sinh, biết dưỡng và biết trở về.
Nếu đời mình không sinh nhiều của cải, thì vẫn có thể sinh bằng cách giáo dục con cái nên người, gieo thêm phúc đức cho đời sau, hoặc học cách chế ngự lòng tham, cơn sân và nỗi ám ảnh phải thắng bằng được một ván cược nào đó với số mệnh.
Tôi không giỏi về kinh tế, chỉ nương vào sách xưa mà gửi đôi lời. Nhưng trong những con chữ ấy có lòng thành của tôi nhắn gởi. Mong anh chị đọc xong, lòng được an thêm một chút.
Lành thay.
~ Thầy Hiếu Đức
